donderdag 17 februari 2011

Bye Bye Sorong, Hello Tanjung Priok




SORONG ACHTERLATEND


Eerst het afscheid                      
De verwijdering
Langzaam
Van monumentaal
Tot onbeduidend
Tot stip en niets
Meer dan de
Omarming van land                                       
Van tong                                                                    
Van groen en bergrug


De ontsnapping
Uit de engte
Het loslaten van
Houvast

Dan de openheid
Van water en lucht                                                      
De oneindigheid                                          
Van horizon
De strakke streep
De tweedeling
De wolken, de wind,
de rimpelingen
Het deinen
De open zee

Zeeee
Zeeeeeeee



a/b van KM Gunung Dempo
05-01-2011








AMBON BLUES                                                 

Ambon licht op als                                                       
een bossage met duizenden vuurvliegjes                                     
Langzaam schuiven we langszij
terwijl het voorlicht
de hemel pastelblauw kleurt
In het oosten met vegen zwarte bewolking
boven de zichtbaar wordende bergen

Aan bakboord heerst de duisternis nog
Ook daar duizenden lichtjes, daar,                                
aan de overkant van de baai.
Het blauw wordt lichter en lichter blauw
Met strepen violet

Voorzichtig naderen we de kade
Het harpoeneren van het voortouw
Daarna de plons van de trossen in het water
En als de trossen losjes om de meerpaal liggen
Het straktrekken van het enorme kabeltouw
Het voorzichtig binnentrekken van het schip
Als een reuzenvis die wordt binnengehaald
Meter voor meter.                                                        

De kade stroomt vol
Het is 6.15 uur als de zon boven de bergrug uitprikt
Het is zeventien jaar geleden dat ik voor het laatst
 in deze baai lag




a/b KM Gunung Dempo
06-01-2011





  
TIJDELIJK ADRES                                                   

Ieder schip heeft zijn speciale plekje.
Zelfs tussen de honderden passagiers
is er ergens op deze enorme boot
wel een stukje dat alleen van jou is.
Dat je thuis zou kunnen noemen.

Waar je bijna ongestoord
- soms krijg je even visite -
jezelf kunt zijn.
Waar je wat kunt schrijven.                                                  
Of een spelletje op je mobieltje
kunt spelen.
Maar waar je vooral
eindeloos van je af kunt kijken,
In stilte. Uren van leegte.
En leven in het moment
Terug bij jezelf komen
in meditatie
Of juist in gedachten verzonken:
verleden en toekomst
                                                                                  
Het adres waar ik de komende                                      
vijf dagen tussen Sorong en Tanjung Priok
te bereiken ben, is dek 6, bakboord zijde.
Bijna aan het einde van het passagiersgedeelte.
Vooraan, net boven de embarkatie trap.
Ik ben er zoveel als mogelijk te vinden.
Soms ben ik er even niet, dan maak ik een ommetje .
Bij regen ben ik op kooi of zit ik in de cafetaria.

a/b KM Gunung Dempo
06-01-2011

Cargocult Messias ?

Ik heb geen idee wat ik hier doe! Ik heb zelfs nauwelijks een idee waar ik ben! Het enige dat ik weet is dat ik in Kampong Sauf ben, een dorpje in het binnenland van Zuid Sorong, Papua, Indonesie. Hier in het binnenland waar de electriciteit uit de generator komt , knalt vrijwel 24 uur per dag de meest vreselijke Amerikaanse kerstmuziek uit de speakers van een tot het uiterste gedreven muziekinstallatie: "Holy mary" en "Santa is coming to town" en noem ze maar op.  's avonds na zevenen komen daar nog alle prive-installaties bij die het geheel opvoeren tot een misselijkmakende geluidsbrei.

Ik verveel me. Er is hier absoluut niets te doen. Ik ben zelfs blij met de vierde kerstviering, die ik bijwoon in vijf dagen tijd, omdat er dan tenminste iets gebeurd. Ik heb geen vrijheid om me hier alleen te verplaatsen. Altijd gaat Hamah met me mee. Er is geen openbaar vervoer. Ik kan alleen wat wandelen in het dorp. De dagen zijn saai en bestaan uit baden in de rivier, een bezoekje aan familieleden, wederom een kerstviering, uit niets doen en eten. Na een ontbijt van koekjes, pinda's of cake, 2 dezelfde warme maaltijden  = rijst met een soort spinazieachtige groente, flauw bereid. De Papua's hier zijn geen grote chefs! Behalve zout schijnen ze geen enkele specerij te kennen die het eten wat opfleurt. Toch mag ik van geluk spreken, Ik was angstig dat ik alleen Papeda te eten zou krijgen, Sagopap, dat het meest lijkt op en smaakt naar behangsellijm. Of zoete aardappelen. Van beide ben ik geen grote fan, Papeda staat me zelfs ernstig tegen, als papgetraumateerde, dus kom ik er met de rijst en spinazie  nog goed van af. Slechts een keer dit verblijf had ik geen andere keus dan me door het bord vol Papeda heen te worstelen

Rivierbad

Tegen mijn persoonlijkheid en eigenlijk alles dat ik voorsta in, heb ik me tijdens dit verblijf volledig aan Hamah overgegeven. Ik heb geen enkele keer geprotesteerd. Me altijd naar Hamah's wensen geschikt.
Ik ben als een wayangpop in zijn handen. Hamah, een 28 jarige Papua student uit Kampong Sauf, Maybrat, Zuid Sorong, wonend en studerend in Yogyakara. Een jongeman in verwarring, lijkt mij. Met een droom om zijn culturele achtergrond te doen herleven. En in deze droom schijn ik een rol te spelen. Langzaam begint het me het me na een paar dagen, te dagen dat ik deel uit maak van een missie. Zijn missie. Samen met twee anderen, Pk. Marthen en Pk. Albert vormen we een viertal. Zij moeten het oude geloof terugbrengen en verkondigen en ik lijk de Cargocult Messias te zijn, de witte Godheid die met de zilveren vogel uit de hemel neerdaalt en de weg voor hen gaat openen naar grote rijkdom. Als een moderne Noah die de poorten van de ark opent na te zijn gestrand op een vreemde kust. De Witte, mijn nieuwe naam hier in Papua, zal de deuren gaan openen naar enorme geldstromen uit het Westen die de Maybrat cultuur moeten doen herleven en beschermen. En de hele internationale wetenschappelijke wereld zal naar Maybrat komen om die cultuur te bestuderen. Dat is Hamah's droom. Vandaar dat ik overal moet vertellen wat ik hier kom doen, dat ik hem steun. Vandaar dat ik overal als een Godheid wordt ontvangen. Ik voel me niet erg lekker in de rol die me is toebedeeld.
                               
                         v.l.n.r. Pk. Marthe, Pk. Albert, Hamah tijdens een vergadering.

Naast die saaie uren van niets doen, wordt ik van hot naar her gesleept voor nog veel saaiere moderne Maybrat Papua martelingen. Uren lange gesprekken over ditjes en datjes, uren lange vergaderingen en bijeenkomsten rond verkiezingen van een Bupati voor het nieuwe district Maybrat. Uren lang wachten op een proef Bupati, die zijn voorlopige macht aanwent om zijn onderdanen, zijn familieleden te vernederen en zijn status als "Big man"te verstevigen. Hamah en andere leden van de missie lijken het te verdragen en dus verdraag ik ook de in totaal meer dan 20 lange uren wachten bij gelegenheid van twee pogingen tot ontmoeting en twee korte ontmoetingen. Op de meeste momenten ben ik aanwezig, houdt mijn mond, observeer, vertel af en toe wat ik hier kom doen en houdt me vooral op de vlakte en zeg niets toe. De proef Bupati blijkt zeer geinteresseerd in stafkaarten uit Nederland waarop tot in detail genoteerd staat welke grondstoffen gedelft kunnen worden. Maar bij een cruciale ontmoeting mag iedereen geld komen incasseren bij de Bupati, behalve ik. Ik moet buiten blijven wachten. Genoeg uren wachten, om na te denken, alles op een rijtje te krijgen en om alle puzzelstukjes in elkaar te passen. Nu begrijp ik ook waarom Hamah in zijn beperkte Engels met me spreekt als er veel mensen in de omgeving zijn. Ik zou met mijn Indonesisch te veel te horen kunnen krijgen, te veel kunnen vragen want Papua's praten graag en veel en laaaaaaang!
Ineens wordt mijn verschrikkelijke bezoek aan Papua, een verschrikkelijk interessant verhaal.
De omkeerbaarheid der dingen en begrijp ik waarom ik hier moet zijn. Ik ben getuige van een missie van een viertal mensen die hun cultuur willen doen herleven. Om het volk zijn waardigheid terug te geven. Want wat is een volk zonder cultuur, zonder waardigheid, meer dan een prooi van de moderniteit, in de vorm van het monster Indonesie. Indonesie dat bezig is het volk op te eten, uit te roeien, te verzwelgen. Hun grond te plunderen, de aarde te verkrachten. Een volk in verwarring. Een volk gedoemd te verdwijnen!

bruidschatonderhandeling

Toch ben ik gedurende mijn verblijf getuige van twee gebeurtenissen die nog iets traditioneels of oorspronkelijks hebben. Ten eerste de bruidschatonderhandelingen ter voorbereiding van een huwelijk. Er worden 11 Oost Indonesische weefsels en 12 miljoen rupiah (ca1000 euro) geboden, maar dat wordt als onvoldoende geacht door de familie van de bruid. Regelmatig komen er Javaanse handelaren per motor naar de dorpen in het binnenland om prachtige geweven doeken uit Timor, Flores, Zuid Molukken te koop aan te bieden. Deze vormen de rijkdom van de inwoners en doen behalve als erfenis o.a. ook dienst bij het kopen van bruiden.

Daarnaast ben ik aanwezig bij de officiele plaatsing van het grensbord van het nieuwe district (Kabupaten) Maybrat, waarover onze proef Bupati (regent) Sagrim (familie van Hamah) moet gaan regeren.
Na een lange wandeling over een glibberige weg van kalksteen, komen we aan op de plek. Het bord ligt naast de weg klaar geplaatst te worden. De wederom uren durende gebeurtenissen beginnen met felle discussies tussen de clans over wiens grondgebied deze nieuwe administratieve grens komt te liggen. Hier komt de traditionele Papuaziel naar boven. Trots vechtend voor zijn stuk grond, indien nodig tot de dood erop volgt. De discussies zijn fel en met de nodige theatrale overdrijving, doen ze me meer aan een vrij geimproviseerd toneelstuk denken dan aan een serieus conflict. Machettes zijn opzichtelijk aanwezig en worden gelukkig behalve voor het sprokkelen van brandhout om een potje te koken en het tekenen van traditionele grenzen op de grond niet gebruikt. Na zo'n 3 uur komen de overheidsambtenaren. En na weer 2 uur hakketakken met hen, wordt het bord eindelijk onder veel geschreeuw en protest opgericht.

discussie vooraf gaand aan plaatsing grensbord     

Het regent vaak tijdens mijn verblijf en als het niet regent brandt de zon als een fakkel op mijn huid. Er wordt me door Hamah zowaar een dagje uit op de motor gegund om te fotograferen in de omgeving. Mijn gezicht is rood, mijn voeten, knieholten en onderbenen zijn verbrand als we aan het eind van een stralende dag in de stromende regen weer thuiskomen.

Op de laatse dag van het 2010 schrijf ik in mijn schrift: "Nog twee nachtjes slapen dan kan ik terug naar Sorong stad.(..) Het feit dat ik de dagen aftel is een slecht teken en heb ik in geen eeuwigheid ervaren. Anderzijds begint de verveling te wennen".

Op 1 januari om 08.00 uur lukt het me voor de tweede keer tijdens mijn verblijf om contact te hebben met de buitenwereld. Na de ca. 100 m hoge "Signaalberg" te hebben beklommen, vis ik zowaar tweemaal een signaal uit de lucht dat me in de gelegenheid stelt met Depok te telefoneren en mijn ouders om 00.17 een gelukkig nieuwjaar te wensen. Zij genieten vanaf de gallerij van hun appartement van het vuurwerk in de buurt.


Op 2 januari rijden we terug naar Sorong stad. Wederom wordt een groot deel van de resterende dagen in Sorong verspild aan wachten op onze proef Bupati. Op 4 januari, een dag voor ons gepland vertrek naar Java verpulvert hij al zijn voorgaande records en laat hij ons bijna een werkdag lang wachten. Na ruim 7 uur staan, zitten, voetbal kijken op de achterplaats, naast de kamer waar hij zich bevindt, vertoont hij zich 10 minuten. Al zittend in zijn auto staat hij onze delegatie te woord. Daarna vertrekt hij met zijn vrouw. Ik geef er de brui aan. Voel me geschoffeerd en niet langer meer de Wayang van Hamah. Ik keer tegen alles in alleen terug naar huis. Wandel vanaf de busterminaal naar huis en verwen me met een lokale krant, lekkere hapjes, een biertje en ga naar de kapper. De anderen komen 's avonds laat van hun missie thuis. Met het geld voor de terugreis voor Hamah, dat ik heb voorgeschoten op voorwaarde dat ik terugbetaald zou worden voor mijn terugreis. Anders zou ik tot het einde der tijden gedoemd zijn om hier te verblijven bij gebrek aan de benodigde pecunnia voor een retourvlucht. Wel had ik me bij Hamah en zijn familie verzekerd van een borgstelling van een Maybratvrouw en boomhuis :-) in geval het ze niet zou lukken mij terug te betalen. Gelukkig hoeft de borg niet te worden aangesproken.

Ik ben niet in de weg gelegd om Papua te zijn. In ieder geval niet als Maybrat Papua, levend in Kampong Sagrim, Kampong Sauf, Ayamaru, Maybrat, Zuid Sorong. En al helemaal niet tussen Kerst en Oud en Nieuw. Morgen 5 januari vertrek ik per Pelni passagiersboot naar Tanjung Priok, Jakarta. Vijf dagen eindeloze zee om bij te komen van deze missie naar de binnenlanden van Papua.

zondag 6 februari 2011

Kerst in Maybrat

Op eerste kerstdag wederom vroeg opstaan om rond 8 uur te vertrekken naar het binnenland. Onze bestemming is het district Maybrat. Na een lange omweg met hier en daar een korte stop in Sorong om medereizigers en goederen op te halen, gaan we uiteindelijk om ongeveer 12 uur 's middags met zijn zessen op weg naar het binnenland.


De weg is als een enorme grijs, wit, zwarte slang die door het oerbos heen kronkelt. Ruim 5 uur lang. Af en toe een nederzetting onderweg - een paar huizen en een kerk - en om de zoveel tijd een vrachtauto of 4wheeldrive Ford of Isuzu terreinwagen die passagiers van en naar het binnenland vervoert. Soms is de weg, weg.... zoals Multatuli zo prachtig schreef over de weg die hij ging in zijn Max Havelaar. Soms zijn de gaten in de weg groter dan de weg zelf of ploeteren we door enorme plassen water die meer op een vijver lijken. Op de foto lijkt het nog wat deze trans Maybrat Highway maar op vele plaatsen is het niet meer dan een onverhard Brabants boerenpad.
Ik zit relatief comfortabel op de stoel voor naast de chauffeur die luide Indonesische pop en internationale bonkende muziek op heeft staan. Hapje, drankje, arm buiten het raam. Links van me loopt een pijplijn van Pertamina mee het binnenland in waar hij uit tientallen bronnen het zwarte goud pompt. Kamerplanten blijken van dichtbij enorme bomen en struiken te zijn. Alle natuur is hier in overtreffende trap, bananenbomen van 5 tot misschien wel 10 meter hoog. Nooit eerder zag ik ze zo groot. En bijna alle bomen zijn overdekt met parasieten die als groene sluiers rond de stammen hangen. Het oerbos is van de brocoli of boerenkool variant en anders dan ik op Sumatra zag, waar het meer jungleachtig was.
Op een enkele zwarte boskip na, die de weg oversteekt en in het groen verdwijnt, krijgen we geen dier te zien.

Brocoli oerbos

Aan het eind van de middag komen we op onze bestemming aan. Kampong Sauf, district Ayamaru, regentschap Maybrat, provincie Zuid Sorong. Een enorme mond vol, voor een nederzetting van naar ik schat een vijftigtal huizen, twee kerkjes en een "kathedraal" in aanbouw.
Er rest ons nog net voldoende tijd om een bad te nemen in de rivier (geen watervoorziening voor het dorp, dus ! - die blijkt al in geen maaaaanden meer te werken door een kapotte pomp) en ons om te kleden voor de volgende kerstviering. Deze keer netjes in eigen batikshirt want ik heb me goed voorbereid :-)
De kerstdiensten hier in Papua blijken stevige exercities. Niet eens de dienst zelf, die deze keer begint met het brengen van het kerstlicht door echte kaarsen in de echte kerstboom aan te steken en daarnaast bestaat uit wat gezang, lezing uit de bijbel en een preek van acceptabele lengte.
De boom vat tijdens de preek vlam en dreigt de hele kerstviering te gaan bederven maar een van de ouderlingen houdt het hoofd koel, weet wat hem te doen staat en dooft het vuur op professionele wijze zonder de boom ernstig te beschadigen.

Kerstviering Sauf

De lengte van de dienst wordt vooral bepaald door alles erom heen. In eerste instantie het wachten op aanvang, Is nog niet iedereen aanwezig? Is de dominee nog niet klaar? Houden we de spanning erin voor wat komen gaat? En dan de activiteiten na de dienst: het hoofd van de kerstcommissie die verantwoording aflegt, daarna de penningmeester die het finacieele deel voor zijn rekening neemt.

Vervolgens, tot mijn verbijstering, wordt ik weer door Hamah geinstrueerd om zo direct een woord tot de gemeente te richten om te vertellen wat ik kom doen. Ik begin me langzaam onprettig te voelen want Hamah blijft maar benadrukken dat ik moet vertellen over de organisatie die hij van plan is op te zetten met mij. Ik houd alles zeer vaag en bedank uitgebreid voor de gastvrijheid en de uitnodiging om de kerstdagen en Oud en Nieuw met hen te mogen meevieren. Applaus! Een witte, een Nederlander nog wel (!)  in hun dorp. Hoelang is dat wel niet geleden. Bezocht er eigenlijk ooit wel een witte, een Nederlander hun dorp?
Vervolgens krijgt Hamah uitgebreid de gelegenheid zijn verhaal te delen dat wederom vol vuur is. Over zijn boek, over zijn organisatie, over het belang van cultuur, etc. Tot slot van de dienst worden alle weduwen en weduwnaren en andere behoeftige ouderen in het zonnetje gezet en krijgen ze een soort kerstpakket  met o.a. een fles met het een of ander uitgereikt door een belangrijk dorpsgenoot. Ook ik mag als VIP een pakket aan een oudje overhandigen. Zo ben je al met al gauw een uur of vier verder en is het bij twaalven als ik moe van de dag op mijn matrasje in slaap val.

Kerstviering Koma Koma

In de dagen die volgen zal ik nog vier andere kerstvieringen moeten bijwonen, allemaal door dezelfde Molukse dominee en zijn vrouw in ploegendienst voorgegaan. Steeds min of meer rond hetzelfde thema van de geboorte van Christus, de heberg die geen plaats bood, derhalve geboorte van kindeke Jezus in een stal, het licht dat gebracht werd in de duisternis. En meer dan eens worden de dorpsbewoners eraan herinnerd hun christelijke plichten te vervullen en hun moraal hoog te houden en vooral niet dronken te zijn. Weer komt de alcohol te sprake. En inderdaad meer dan eens wordt de dorpsrust verstoord door mannen (dronken vrouwen heb ik niet gezien) die dronken ruzie zoeken of anderszins hun gal spuwen. Een keer was er een dronken dorpsgenoot, het was aan het eind van de middag, die het verkeer ging regelen dat uit niet meer dan uit een paar auto's en brommers bestond die voornamlijk stil stonden. Ik geloof dat dat hem met name tegenstond, want het komt niet zo vaak voor dat er zoveel vervoermiddelen in Sauf zijn als tijdens deze verkiezingscampagne bijeenkomst van de proef Bupati Sagrim die zieltjes komt zoeken.

Verlate lunch

De kerstviering in zusterdorp Koma Koma, op enkele kilometers lopen gelegen van Sauf, waarvan de foto's hierboven wordt ook bezocht door de proef Bupati en zijn vrouw (hierboven in blauwe uniseks outfit). Wederom is het vooral wachten. En vooral op de Bupati en zijn vrouw. Rond tienen zou de viering hebben moeten beginnen met aansluitend een lunch. Het wordt tenslotte een dienst die om twee uur begint en met meer een vroeg diner dan een verlate lunch wordt afgesloten. Ik bevind me in goed gekerstend gebied. De bewoners van Maybrat zijn overtuigde christenen. Op het fundamentalistische af. Degelijk protestants christendom hierheen ge-exporteerd door de Nederlandse zending in de jaren vijftig om deze wilden tot de Heer te brengen en te beschaven. Niets maar dan ook niets gebeurt hier zonder eerst een gezamenlijk gebed.
Belangrijk verder is de financiele bijdrage tijdens de dienst (zie foto boven waar de kerststal als collecteschaal dienst deed) voor onderhoud van een kerk of de bouw van de nieuwe  "kathedraal"  bijvoorbeeld zoals in Sauf.

                               

 Het project begon twee jaar geleden en men hoopt dit jaar een heel eind verder te komen. Een megaproject van vele miljarden rupiahs, tonnen euro's. Een dorpje bestaande uit zo'n vijftig huisjes dat arm is, geen waterleiding en alleen 's avonds electriciteit via een generator heeft. Waar naar mijn idee van alles en nog wat urgenter is dan deze "kathedraal" ter meerdere eer en glorie van de GKI gemeente ipv de Heer. En uiteraard om de kleine andere christelijke kerk in Sauf van een moderne Amerikaanse christensekte (vgl zevendedag adventisten) de ogen uit te steken.

Traditionele dans door Hamah's moeder (links). Kerstviering Studenten sauf

Gedurende mijn verblijf ervaar ik de schade die de kerken, de zending hier hebben aangericht. Ik had het voor ons vertrek in theorie met Hamah  over het feit dat men in het Westen o.a. door de moderne godsdiensten en de technische ontwikkeling de band met de natuur en in ruimer opzicht met de kosmos is kwijt geraakt. Spiritualiteit, solidariteit en eenheid/delen is verworden tot materialisme, individualisme en consumentisme. Het boek van Hamah heeft als titel "De geschiedenis van God bij de stammen van Papua, paralel aan de religies van het boek". Daarin beschrijft hij de adat/de oerreligie, het animistische beeld van de kosmos van de Maybrat en hoeveel dat lijkt op de religies van het boek. Dat is de reden dat Hamah dat instituut voor studie, ontwikkeling en bescherming van cultuur en natuur wil oprichten. Ook hij is tot de conclusie gekomen dat er verwijdering van de natuur plaats vindt en ziet een vergelijkbaar proces bij de Maybrat. Een van de redenen dat ik in Papua een kijkje wil gaan nemen, om te zien hoe dat proces daar plaats heeft, dat al zo lang geleden plaats heeft gevonden in het Westen. Maar daar aangekomen blijkt de lokale cultuur vrijwel volledig te zijn verdwenen en valt er niets meer te beschermen, zelfs niet meer te redden. Er is gewoon niets meer van over gebleven. De adat (de ongeschreven wetten, vgl normen en waarden, do's en don'ts en taboe's van de verschillende volken) die voor vrijwel  iedere Indonesier de belangrijke basis vormt van zijn bestaan is hier weg, uitgeroeid. Iedere culturele uiting verboden door de kerken en vervangen door een orthodox protestantisme. De mensen zijn van hun culturele wortels afgesneden en in een soort staat van verwarring. In die zin dat er niets eigens is om op terug te vallen. De enige uiting van traditionele cultuur die ik tegen kwam is een dans die Hamah's moeder met enkele andere vrouwen uitvoerde tijdens de kerstviering die georganiseerd was door de studenten uit de streek. En volgens mij was dat op nadrukkelijk verzoek van Hamah, die me zoveel traditionele muziek en dans had beloofd dat er maar een oplossing overbleef om mij enigzins tegemoet te komen. Zijn moeder laten dansen. De traditionele kleding moest uit de mottenballen worden gehaald en het optreden verliep wat stroef en onwennig.


Andere culturele of kunstzinnige uitingen van bijvoorbeeld muziek, houtsnijwerk, ornamentele kunst, weven, architectuur, niets van dat alles....! Alles is "nieuw", van het christendom van eind jaren 50 tot de huizen die uit de jaren 80 en 90 zijn. Niets is meer eigen of oorspronkelijk. Ik weet natuurlijk niet was er was voor eind jaren vijftig de Nederlanders kwamen, behalve de Wiyon Wofle, de adat, maar ik heb me voorgenomen dat te gaan uitzoeken.

De missie van Hamah waarvan ik naar steeds duidelijker wordt, een deel uit blijk te maken, gaat om het doen herleven, van het opnieuw geboren worden van die Maybrat adat, die oerkennis en cultuur. Een soort renaissance van iets dat eens was. Iets waar men trots op kan zijn.

Sorong, here I am !

Het is 22 december. Om 04.00 uur staat de taxi voor het hek van de Sanggar Mime van Ficky in Yogya. Ik ben zowaar geheel klaar voor vertrek, gebaad en al. We pikken Sagrim op bij de Asrama Papua en komen ruim op tijd op het vliegveld aan. Alles verloopt vlot. Om 10 voor 6 zitten we in het vliegtuig klaar om te vertrekken. Om kwart over 6 zijn we nog niet vertrokken. Zenuwachtige stewardessen houden zich bezig met een dronken jonge Papua die, na enkele vriendelijke verzoeken nog niet uit wil stappen. De piloot wil niet vertrekken met hem. Uiteindelijk na enig gevloek en getrek verlaat hij luid protesterend het vliegtuig met een luchthavenbewakings man. Het is verre van prettig om vooroordelen bevestigt te zien worden. Maar het vooroordeel van de dronken Papua dat op Java gebezigt wordt, werd bewaarheid nog voor ik maar een voet op Papua grond heb gezet. Ruim een half uur te laat vertrekken we. In Makassar halen we als laatsten net de overstap naar het reeds lang op ons wachtende vliegtuig naar Sorong.

Disney achtige architectuur in Sorong stad

Omdat ik me geen voorstelling kon maken van waar ik in Papua terecht zou komen, met name waar het de technische ontwikkeling betrof  (is er electriciteit, kan er getelefoneerd, geinternet worden, hutten of huizen, badkamer of rivier, is het er warm of koud, malaria, moeten we medicijnen o.i.d. meebrengen, etc.), heb ik regelmatig met Sagrim contact gehad over wat ik kon verwachten. Ik heb eerder bij natuurvolken verbleven en bracht dan tabak, zout, suiker en wat medicijnen mee. Wat moest ik deze keer meebrengen?
Het beeld dat hij me schetste, was een combinatie van moderniteit en traditie. Ik zou met veel respect en traditionele dans door de clan worden ontvangen;  "Nee, alstublieft niet op het vliegveld, dat hoeft echt niet voor me" bezwoor ik hem. Ik zou me maar opgelaten voelen, met zoveel aandacht.
Electriciteit, telefonie geen probleem. "Ja, veel uitingen van traditionele cultuur (dans en muziek) rond de feestdagen". "Medicijnen, niet nodig, ik beheer de apotheek van mijn overleden vader".
Ik wil me altijd zo goed als mogelijk voorbereiden en met de juiste kleding en spullen daar komen, want even terug gaan naar de bewoonde wereld als je in de bush zit, gaat nu eenmaal niet.

Thuis in Sorong

De ontvangst op het vliegveld - gelukkig zonder de traditionele dans - is erg hartelijk. Het ontvangstcomitee bestaat uit een man en vrouw of 6 en Sagrim en ik worden als verloren zonen binnengehaald.
Met een minibusje rijden we naar het huisje dat in Sorong mijn thuis zal zijn. Het staat boven op een heuvel aan de rand van de stad in de wijk HBM Waterpomp zoals hij in de volksmond bekend staat of zoals de Indonesische overheid het graag wil:  HBM Pompa Air. De pomp is een erfenis van de Hollandse Beton Maatschappij die nog steeds dienst doet voor waterwinning uit de rivier beneden.
Onderweg begint een ouder familielid al hele verhalen over de Nederlandse tijd , de zegeningen van het christendom en over de Wiyon Wofle, de adat, de oerkennis, de ongeschreven wetten, de normen en waarden van de Maybratstam. Aangekomen blijven de verhalen voortduren en na een paar uur ben ik behoorlijk murw.

Gelukkig bevrijdt Hamah (want al snel blijkt Sagrim zijn familienaam, als ik hem aanspreek en alle aanwezige Sagrims me aankijken) me voor een ritje door de stad. We gaan naar de haven zijn vriendin halen die net is aangekomen uit Jakarta, na een vijfdaagse reis per Pelni Lijndienst. Vandaar gaan we naar haar familie om haar af te zetten. Daar kan ik even een uurtje plat om bij te komen van de lange dag. En vervolgens een mandie (baden) om na zonsondergang fris weer huiswaarts te keren. Sorong begint al aardig in kerstsfeer te geraken. Onderweg komen we regelmatig levensgrote kerststallen tegen. Kerst in Papua: ik heb er zin in.


De twee dagen die volgen zijn een beetje onduidelijk. Ik neem met Hamah een kijkje bij de waterpomp van de Hollandse Beton Maatschappij. Hamah heeft een afspraak in de buurt met een familielid ( Gusti, de jongere broer van de proef Bupati  van het nieuwe district Maybrat, Leonardus Sagrim, inderdaad familie) in verband met onze reis naar Maybrat, in het binnenland de 24e. Er schijnt nogal moeilijk vervoer te regelen zijn zo met de kerst voor de deur, want iedereen wil pulang kampong, terug naar de geboortegrond. De informatie die Hamah me geeft is niet altijd even duidelijk en hij spreekt me soms in slecht en onduidelijk Engels aan waarop ik helemaal niet meer weet waarover hij het heeft of wat hij van me wil. Na een paar uur wachten, bevind ik me tussen een groep Papua studenten en blijkt even later dat het om een bijeenkomst gaat om de proef Bupati in zijn verkiezingscampagne die op het punt staat te beginnen, te steunen. Hamah zet zich met verve in en ook ik wordt gevraagd iets te vertellen. Hamah heeft me kort geinstrueerd dat ik moet laten weten waarvoor ik hier ben: namelijk als aanstaand bestuurslid van zijn nog (op te richten) Internationale studiecentrum. Zijn verzoek om bestuurslid te worden van een instituut ter bevordering en ontwikkeling van cultuur en bescherming van natuur is een van de redenen om met hem naar Maybrat te komen. Om ter plekke te bekijken hoe de situatie is en wat hij van mij en enkele andere deelnemers van het seminar wil als bestuurslid van zijn club. Ik heb hen beloofd na de reis verslag uit te brengen.

Gusti, links met enkele studenten

Na, naar mijn gevoel, een eeuwigheid kletsen zonder al te veel inhoud wordt de vergadering opgeheven en blijven wij met enkele anderen achter om Gusti op te wachten die maar niet huiswaarts wil keren. Eindelijk rond een uur of 10 's avonds (we zijn er vanaf een uur of 3 's middags) komt hij aan. Een relatief kort gesprek van bijna een uur volgt, waarbij ook ik weer wat moet zeggen over het belang van cultuur en adat.
Nu begint een beetje duidelijk te worden dat ik onderdeel ben van een soort missie. En de missie verdient gesteund te worden, vindt ook Gusti. Dus de volgende ochtend moet Hamah maar terugkomen om geld op te halen om de reis naar het binnenland en onze missie  aldaar te bekostigen.
Ik besluit alles rustig over me heen te laten komen, te observeren en maar af te wachten wat Hamah van me wil. De 24e vroeg op, zodat Hamah naar Gusti kan en we kunnen vertrekken naar het binnenland.
Maar nee, zo makkelijk gaat dat nou ook weer niet. En afspraken op een bepaalde tijd worden blijkbaar erg ruim genomen. Pas aan het eind van de dag is alles rond en hebben we vervoer via de vader van Hamah's vriendin Novie. En omdat we daar toch zijn worden we ten strengste verzocht de heilige mis mee te vieren. Aangezien ik geen nette kleding bij me heb omdat dit niet gepland was, krijg ik een batikshirt van Novie's vader te leen. Hamah wordt ook nog in een broek van a.s. schoonpa gehesen. Na de dienst wordt ons samenzijn op deze heugenswaardige dag vastgelegd op de foto, waarna afscheid wordt genomen en we huiswaarts keren. Toch nog even op kerstavond boodschappen doen en een laatste Indonesische sate voor we de volgende ochtend vroeg naar het binnenland vertrekken.


In vaders batik blouse met rechts Novie en haar zus